Göbeklitepe: İnsanlık tarihini yeniden yazan tepe
Şanlıurfa'daki Göbeklitepe, yaklaşık 12 bin yıl önce avcı-toplayıcılar tarafından dikilen anıtsal yapılarıyla tarım öncesi toplumlara dair bildiklerimizi kökten değiştirdi.
Şanlıurfa'nın kuzeydoğusundaki Örencik yakınlarında yükselen Göbeklitepe, dünyanın bilinen en eski anıtsal yapılarına ev sahipliği yapıyor. Yapıların tarihi, Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem'e, yaklaşık MÖ 9600–8200 yıllarına uzanıyor.
T biçimli dikilitaşlar
Alanı benzersiz kılan, daire biçimli yapıların içine yerleştirilmiş T biçimli dikilitaşlar. Bazıları 5 metreye yaklaşan bu taşların üzerinde tilki, yaban domuzu, yılan, turna ve akbaba gibi hayvanların kabartmaları bulunuyor. Araştırmacıların çoğu, T biçimini stilize edilmiş insan figürleri olarak yorumluyor; bazı taşlarda kollar ve eller açıkça işlenmiş.
Neden bu kadar önemli?
Uzun süre anıtsal yapıların ancak tarıma geçmiş, yerleşik toplumlar tarafından inşa edilebileceği düşünülüyordu. Göbeklitepe, avcı-toplayıcı toplulukların da büyük ölçekli, ortak emek gerektiren yapılar kurabildiğini gösterdi.
- Alan ilk kez 1963'te İstanbul Üniversitesi ile Chicago Üniversitesi'nin yüzey araştırmasında kayda geçti.
- Kapsamlı kazılar 1995'te Alman arkeolog Klaus Schmidt öncülüğünde başladı.
- Göbeklitepe, 2018'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.
Bugün
Kazılar, Şanlıurfa'daki diğer Neolitik yerleşimleri de kapsayan Taş Tepeler projesi çerçevesinde sürüyor. Ziyaretçiler, alanı koruma çatısı altındaki yürüme yollarından gezebiliyor.
